ភាពយន្តខ្មែរមានប្រវត្តិយូរលង់ និងពោរពេញដោយមោទនភាព។ ពីរឿងនិទានព្រេងនិទានដែលបងប្អូនខ្មែរធ្លាប់មើលនៅរោងកុនកាលពីជាងកន្លះសតវត្សមុន រហូតដល់ភាពយន្តឯកសារដែលឈ្នះពានរង្វាន់អន្តរជាតិនាពេលបច្ចុប្បន្ន ភាពយន្តខ្មែរបានឆ្លងកាត់ទាំងពេលរុងរឿង និងពេលលំបាកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
យុគមាសនៃភាពយន្តខ្មែរ (ទសវត្សរ៍ ១៩៦០ ដល់ដើមទសវត្សរ៍ ១៩៧០)
ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ កម្ពុជាបានផលិតភាពយន្តរាប់រយរឿង។ រោងកុននៅភ្នំពេញ និងតាមខេត្តនានាតែងតែមានអ្នកទស្សនាច្រើនកុះករ។ រឿងភាគច្រើនយកលំនាំពីរឿងព្រេងនិទានខ្មែរ រឿងស្នេហា និងរឿងអព្ភូតហេតុដែលមានបច្ចេកទេសពិសេសតាមបែបសម័យនោះ។
សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ក៏បានដឹកនាំ និងផលិតភាពយន្តជាច្រើនរឿងក្នុងអំឡុងពេលនោះដែរ ដែលជួយលើកស្ទួយវិស័យភាពយន្តជាតិ។ តារាសម្ដែងដូចជា ឌី សាវេត (Dy Saveth) បានក្លាយជាមុខមាត់ដែលទស្សនិកជនស្រឡាញ់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ ហើយបទចម្រៀងក្នុងភាពយន្តជាច្រើនត្រូវបានច្រៀងដោយអ្នកចម្រៀងល្បីៗដូចជា ស៊ីន ស៊ីសាមុត និង រស់ សេរីសុទ្ធា។
ការបាត់បង់ក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម (១៩៧៥–១៩៧៩)
ក្រោយឆ្នាំ ១៩៧៥ រោងកុនត្រូវបានបិទ វិស័យភាពយន្តត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញ ហើយសិល្បករ អ្នកដឹកនាំរឿង និងបុគ្គលិកភាពយន្តជាច្រើនបានបាត់បង់ជីវិត។ ខ្សែភាពយន្តដើមជាច្រើនរឿងក៏បានបាត់បង់ដែរ។ រឿងខ្លះនៅសល់មកដល់សព្វថ្ងៃ ដោយសារមានច្បាប់ចម្លងត្រូវបានរក្សាទុកនៅបរទេស ឬក្នុងការប្រមូលផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ប្រជាជន។
ការងើបឡើងវិញ
ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ មក វិស័យភាពយន្តខ្មែរបានចាប់ផ្ដើមងើបឡើងវិញបន្តិចម្ដងៗ។ អ្នកផលិតជំនាន់ថ្មីបានប្រើប្រាស់វីដេអូ និងបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល ដើម្បីបង្កើតរឿងថ្មីៗ ទោះបីជាថវិកា និងឧបករណ៍នៅមានកម្រិតក៏ដោយ។
ឆ្នាំ ២០០៦ អ្នកដឹកនាំរឿង រិទ្ធី ប៉ាន់ (Rithy Panh) និងសហការី បានបង្កើត មជ្ឈមណ្ឌលបុប្ផាណា (Bophana Center) នៅភ្នំពេញ ដើម្បីប្រមូល និងថែរក្សាបេតិកភណ្ឌសោតទស្សន៍របស់កម្ពុជា។ ភាពយន្តឯកសារ Golden Slumbers (ឆ្នាំ ២០១១) របស់ ដាវី ឈូ (Davy Chou) ក៏បានរំលឹកពីយុគមាស និងរឿងដែលបានបាត់បង់ ឱ្យទស្សនិកជនជំនាន់ក្រោយបានស្គាល់។
ភាពយន្តខ្មែរលើឆាកអន្តរជាតិ
ឆ្នាំ ២០១៣ ភាពយន្តឯកសារ The Missing Picture (រូបភាពដែលបាត់បង់) របស់ រិទ្ធី ប៉ាន់ បានទទួលពានរង្វាន់ក្នុងកម្មវិធី Un Certain Regard នៃមហោស្រពភាពយន្តកានស៍ ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាភាពយន្តកម្ពុជាដំបូងគេដែលត្រូវបានតែងតាំងចូលវគ្គពានរង្វាន់អូស្ការ។ ចាប់ពីពេលនោះមក អ្នកដឹកនាំរឿងខ្មែរវ័យក្មេងជាច្រើនបានបង្ហាញស្នាដៃនៅមហោស្រពភាពយន្តធំៗលើពិភពលោក។
សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន
ប្រវត្តិភាពយន្តខ្មែរ គឺជាប្រវត្តិនៃការច្នៃប្រឌិត ការបាត់បង់ និងការតស៊ូ។ ការគាំទ្រអ្នកផលិតភាពយន្តខ្មែរ ការមើលភាពយន្តតាមប្រភពស្របច្បាប់ និងការចូលរួមថែរក្សាបេតិកភណ្ឌភាពយន្ត គឺជាវិធីដែលយើងទាំងអស់គ្នាអាចជួយឱ្យភាពយន្តខ្មែររីកចម្រើនតទៅទៀត។