របៀបមើលភាពយន្តតាមអនឡាញដោយសុវត្ថិភាព៖ ការពារទូរស័ព្ទ ទិន្នន័យ និងលុយកាក់របស់អ្នក

ការមើលភាពយន្តតាមទូរស័ព្ទ ថេប្លេត ឬកុំព្យូទ័រ បានក្លាយជាទម្លាប់ប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សរាប់លាននាក់នៅកម្ពុជា។ អ៊ីនធឺណិតលឿន និងកញ្ចប់ទិន្នន័យតម្លៃសមរម្យ ធ្វើឱ្យយើងអាចមើលរឿងបានគ្រប់ទីកន្លែង។ ប៉ុន្តែនៅពីក្រោយភាពងាយស្រួលនេះ ក៏មានហានិភ័យជាច្រើនផងដែរ៖ មេរោគ ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មបោកប្រាស់ ការលួចពាក្យសម្ងាត់ និងការចំណាយទិន្នន័យហួសកម្រិត។ អត្ថបទនេះនឹងណែនាំអ្នកពីគន្លឹះជាក់ស្ដែង ដើម្បីរីករាយជាមួយភាពយន្តដោយសុវត្ថិភាព។

ហេតុអ្វីសុវត្ថិភាពពេលមើលភាពយន្តសំខាន់?

គេហទំព័រ និងកម្មវិធីមើលភាពយន្តមួយចំនួន ជាពិសេសកន្លែងដែលមិនស្គាល់ប្រភព ច្រើនតែរកប្រាក់តាមរយៈការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មដែលមិនមានការត្រួតពិនិត្យ។ ការផ្សាយខ្លះអាចនាំអ្នកទៅកាន់ទំព័របោកប្រាស់ ឬព្យាយាមបញ្ឆោតឱ្យអ្នកដំឡើងកម្មវិធីដែលមានមេរោគ។ លទ្ធផលអាចជា៖

• ទូរស័ព្ទយឺត ក្ដៅ ឬអស់ថ្មលឿនជាងធម្មតា
• ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មលោតឡើងជាប់ជានិច្ច សូម្បីតែពេលមិនបានបើកកម្មវិធី
• គណនីបណ្ដាញសង្គម ឬគណនីធនាគារត្រូវបានគេលួចចូល
• ទិន្នន័យទូរស័ព្ទអស់លឿន ដោយមិនដឹងមូលហេតុ

ដំណឹងល្អគឺ ហានិភ័យភាគច្រើនអាចជៀសវាងបាន ប្រសិនបើយើងដឹងពីសញ្ញាព្រមាន និងមានទម្លាប់ល្អ។

១. ស្គាល់ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មបោកប្រាស់

នេះគឺជាល្បិចទូទៅបំផុតដែលអ្នកគួរប្រុងប្រយ័ត្ន៖

• ផ្ទាំងប្រាប់ថា "ទូរស័ព្ទរបស់អ្នកមានមេរោគ!" — គេហទំព័រមួយមិនអាចស្កេនទូរស័ព្ទរបស់អ្នកបានទេ។ សារទាំងនេះគ្រាន់តែចង់បញ្ឆោតឱ្យអ្នកដំឡើងកម្មវិធីក្លែងក្លាយ
• ប៊ូតុង "Download" ឬ "Play" ច្រើនប៊ូតុង — ប៊ូតុងក្លែងក្លាយត្រូវបានដាក់ដើម្បីនាំអ្នកទៅកាន់ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម
• សំណើឱ្យដំឡើងកម្មវិធី "player" ឬ "codec" ពិសេស — កម្មវិធីរុករកសម័យថ្មីអាចចាក់វីដេអូបានដោយខ្លួនឯង មិនចាំបាច់ដំឡើងអ្វីបន្ថែមទេ
• សារប្រាប់ថា "អ្នកឈ្នះរង្វាន់!" — ជាពិសេសពេលគេសុំលេខទូរស័ព្ទ លេខកាត ឬព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន
• សំណើឱ្យ "Allow notifications" — ប្រសិនបើអ្នកចុច Allow នៅលើគេហទំព័រមិនស្គាល់ អ្នកអាចនឹងទទួលបានការជូនដំណឹងផ្សាយពាណិជ្ជកម្មរាប់សិបដងក្នុងមួយថ្ងៃ

ច្បាប់មាស៖ ប្រសិនបើអ្វីមួយហាក់ដូចជាល្អពេក ឬប្រញាប់ពេក វាប្រហែលជាការបោកប្រាស់។ បិទផ្ទាំងនោះ ហើយកុំចុចលើអ្វីក្នុងផ្ទាំងនោះ។ អ្នកអាចស្វែងយល់បន្ថែមពីល្បិចបោកប្រាស់តាមអនឡាញ (phishing) បាននៅ វិគីភីឌា។

២. ដំឡើងកម្មវិធីតែពីហាងផ្លូវការ

នៅលើទូរស័ព្ទ Android សូមដំឡើងកម្មវិធីតែពី Google Play Store ហើយនៅលើ iPhone តែពី App Store ប៉ុណ្ណោះ។ ជៀសវាងការទាញយកឯកសារ APK ពីគេហទំព័រមិនស្គាល់ ឬពីតំណដែលផ្ញើមកតាមសារ ព្រោះឯកសារទាំងនោះអាចមានមេរោគលាក់ខ្លួន។

សូមពិនិត្យការអនុញ្ញាត (permissions) ដែលកម្មវិធីស្នើសុំផងដែរ។ កម្មវិធីមើលវីដេអូ មិនចាំបាច់ត្រូវការសិទ្ធិអានសារ SMS ចូលមើលបញ្ជីទំនាក់ទំនង ឬគ្រប់គ្រងការហៅទូរស័ព្ទរបស់អ្នកនោះទេ។ ប្រសិនបើកម្មវិធីស្នើសុំសិទ្ធិដែលមិនសមហេតុផល សូមបដិសេធ ឬលុបកម្មវិធីនោះចោល។

៣. ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទូរស័ព្ទ និងកម្មវិធីរុករក

ការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព (update) ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ និងកម្មវិធីរុករក ដូចជា Chrome ឬ Safari មិនមែនគ្រាន់តែបន្ថែមមុខងារថ្មីនោះទេ ប៉ុន្តែវាជួសជុលចន្លោះប្រហោងសុវត្ថិភាពដែលអ្នកលួចចូលអាចប្រើប្រាស់បាន។ កម្មវិធីរុករកសម័យថ្មីក៏មានប្រព័ន្ធការពារ ដូចជា Google Safe Browsing ដែលព្រមានអ្នកនៅពេលចូលគេហទំព័រដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានគ្រោះថ្នាក់។ ដូច្នេះ សូមបើកការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពដោយស្វ័យប្រវត្តិ ហើយកុំបិទការព្រមានសុវត្ថិភាពទាំងនេះ។

៤. ការពារគណនី និងពាក្យសម្ងាត់

• កុំប្រើពាក្យសម្ងាត់តែមួយគ្រប់កន្លែង — ប្រសិនបើគេហទំព័រមួយត្រូវបានលួចទិន្នន័យ អ្នកលួចនឹងសាកល្បងពាក្យសម្ងាត់នោះលើ Facebook អ៊ីមែល និងគណនីធនាគាររបស់អ្នក
• បើកការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីរជំហាន (2-step verification) នៅលើគណនីសំខាន់ៗ ជាពិសេសអ៊ីមែល និងបណ្ដាញសង្គម
• កុំបញ្ចូលពាក្យសម្ងាត់ Facebook ឬ Google នៅលើគេហទំព័រមើលភាពយន្តដែលមិនស្គាល់ ទោះបីជាវាអះអាងថា "ចូលដើម្បីមើលពេញរឿង" ក៏ដោយ
• ពិនិត្យថាតើអ៊ីមែលរបស់អ្នកធ្លាប់លេចធ្លាយឬទេ តាមរយៈសេវាកម្មដូចជា Have I Been Pwned ហើយប្ដូរពាក្យសម្ងាត់ភ្លាមៗប្រសិនបើរកឃើញ

៥. ប្រុងប្រយ័ត្នជាមួយការបង់ប្រាក់

ប្រសិនបើអ្នកជាវសេវាកម្មមើលភាពយន្ត សូមបង់ប្រាក់តែតាមរយៈកម្មវិធី ឬគេហទំព័រផ្លូវការរបស់សេវាកម្មនោះប៉ុណ្ណោះ។ ជៀសវាងការផ្ទេរប្រាក់ទៅគណនីផ្ទាល់ខ្លួនរបស់នរណាម្នាក់ ដែលអះអាងថាលក់ "គណនីពិសេស" ឬ "គណនី VIP តម្លៃថោក" ព្រោះនេះជាល្បិចបោកប្រាស់ទូទៅ។ ប្រសិនបើអ្នកប្រើកាតធនាគារ ឬកម្មវិធីទូទាត់តាមទូរស័ព្ទ សូមតាមដានប្រតិបត្តិការជាប្រចាំ ហើយរាយការណ៍ទៅធនាគារភ្លាមៗប្រសិនបើឃើញអ្វីមិនប្រក្រតី។

៦. សន្សំទិន្នន័យទូរស័ព្ទ

ការមើលវីដេអូគុណភាពខ្ពស់ អាចប្រើទិន្នន័យច្រើនជាងការគិត។ ជាទូទៅ៖

• វីដេអូគុណភាព SD (480p) ប្រើប្រហែល ០.៥ ទៅ ១ GB ក្នុងមួយម៉ោង
• វីដេអូគុណភាព HD (720p) ប្រើប្រហែល ១ ទៅ ២ GB ក្នុងមួយម៉ោង
• វីដេអូគុណភាព Full HD (1080p) អាចប្រើប្រហែល ២ ទៅ ៣ GB ឬច្រើនជាងនេះ ក្នុងមួយម៉ោង

(តួលេខពិតប្រាកដអាស្រ័យលើសេវាកម្ម និងប្រភេទវីដេអូ)

គន្លឹះសន្សំទិន្នន័យ៖

• ភ្ជាប់ Wi-Fi ពេលមើលរឿងវែងៗ
• បន្ថយគុណភាពវីដេអូនៅពេលប្រើទិន្នន័យទូរស័ព្ទ — អេក្រង់ទូរស័ព្ទតូច ដូច្នេះ 480p ឬ 720p ច្រើនតែគ្រប់គ្រាន់
• ពិនិត្យការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យក្នុងការកំណត់ទូរស័ព្ទ ដើម្បីដឹងថាកម្មវិធីណាប្រើច្រើនជាងគេ
• ប្រសិនបើប្រតិបត្តិករទូរស័ព្ទរបស់អ្នកមានកញ្ចប់ទិន្នន័យពិសេសសម្រាប់វីដេអូ សូមពិចារណាប្រើកញ្ចប់នោះ

៧. ការពារកុមារពេលមើលអនឡាញ

កុមារច្រើនតែចុចលើអ្វីៗដោយមិនដឹងពីហានិភ័យ។ សូម៖

• ប្រើមុខងារគ្រប់គ្រងរបស់មាតាបិតា (parental controls) នៅលើទូរស័ព្ទ ថេប្លេត និងកម្មវិធីមើលវីដេអូ
• ជ្រើសរើសភាពយន្តតាមកម្រិតអាយុ ហើយមើលជាមួយពួកគេនៅពេលអាចធ្វើបាន
• ពន្យល់ពួកគេកុំឱ្យចុចលើការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ឬដំឡើងកម្មវិធីដោយគ្មានការអនុញ្ញាត
• កំណត់ពេលវេលាមើលអេក្រង់ ដើម្បីការពារសុខភាពភ្នែក និងការគេង

៨. ជ្រើសរើសប្រភពដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត

ប្រភពមើលភាពយន្តដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត ច្រើនតែមានលក្ខណៈដូចខាងក្រោម៖

• ប្រើ HTTPS (មានរូបសោនៅជាប់អាសយដ្ឋានគេហទំព័រ)
• មិនបង្ខំឱ្យដំឡើងកម្មវិធីបន្ថែម ដើម្បីមើលវីដេអូ
• មិនមានការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មលោតឡើងរំខានច្រើនហួសហេតុ ឬនាំទៅកាន់គេហទំព័រផ្សេងដោយស្វ័យប្រវត្តិ
• មានព័ត៌មានទំនាក់ទំនង និងគោលការណ៍ឯកជនភាពច្បាស់លាស់
• ទទួលបានសិទ្ធិផ្សាយពីម្ចាស់ភាពយន្ត

ចំណុចចុងក្រោយនេះសំខាន់ណាស់។ ការមើលភាពយន្តពីប្រភពដែលមានសិទ្ធិស្របច្បាប់ មិនត្រឹមតែការពារអ្នកពីហានិភ័យបច្ចេកទេសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជួយឱ្យអ្នកផលិតភាពយន្ត តារាសម្ដែង និងក្រុមការងាររាប់រយនាក់ ទទួលបានប្រាក់ចំណូលពីការងាររបស់ពួកគេ ដើម្បីបន្តបង្កើតស្នាដៃថ្មីៗ។ នេះជាការពិតជាពិសេសសម្រាប់វិស័យភាពយន្តខ្មែរ ដែលកំពុងលូតលាស់ ហើយត្រូវការការគាំទ្រពីទស្សនិកជនក្នុងស្រុក — អ្នកអាចស្គាល់ស្នាដៃខ្មែរដែលគួរមើលបន្ថែមក្នុងអត្ថបទ ភាពយន្តកម្ពុជាសម័យថ្មី ៥ រឿង ដែលពិភពលោកស្គាល់។

៩. ប្រុងប្រយ័ត្នតំណដែលផ្ញើមកតាម Telegram និង Facebook

នៅកម្ពុជា ក្រុម Telegram និងទំព័រ Facebook គឺជាកន្លែងដែលមនុស្សជាច្រើនចែករំលែកតំណមើលភាពយន្ត។ ភាគច្រើនគ្មានគ្រោះថ្នាក់ទេ ប៉ុន្តែអ្នកបោកប្រាស់ក៏ប្រើកន្លែងទាំងនេះដែរ។ សូមប្រុងប្រយ័ត្ននៅពេល៖

• តំណខ្លី ឬតំណចម្លែក ដែលមិនបង្ហាញឈ្មោះគេហទំព័រច្បាស់លាស់ — មុនចុច សូមសួរខ្លួនឯងថា តើអ្នកស្គាល់ប្រភពនេះទេ?
• សារដែលប្រញាប់ប្រញាល់ ដូចជា "មើលឥឡូវនេះ មុនពេលគេលុប!" — ភាពប្រញាប់ គឺជាល្បិចចាស់ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកមានពេលគិត
• ឯកសារភ្ជាប់ដែលមានកន្ទុយ .apk ឬ .exe ដែលអះអាងថាជាភាពយន្ត — ឯកសារវីដេអូពិតប្រាកដ មិនដែលជាកម្មវិធីដែលត្រូវដំឡើងនោះទេ
• គណនីមិត្តភក្តិដែលផ្ញើតំណចម្លែក ដោយគ្មានការពន្យល់ — គណនីនោះប្រហែលជាត្រូវបានគេលួចចូល សូមសួរមិត្តភក្តិរបស់អ្នកតាមវិធីផ្សេង មុនពេលចុច

កម្មវិធីដែលបញ្ឆោតតាមរបៀបនេះ ត្រូវបានគេហៅជាទូទៅថា មេរោគកុំព្យូទ័រ (malware) ហើយវាអាចលួចសារ រូបថត ឬលេខកូដផ្ទៀងផ្ទាត់ (OTP) ពីទូរស័ព្ទរបស់អ្នក។ កុំប្រាប់លេខកូដ OTP ទៅនរណាម្នាក់ឡើយ ទោះបីជាពួកគេអះអាងថាមកពីធនាគារ ឬប្រតិបត្តិករទូរស័ព្ទក៏ដោយ។

១០. Wi-Fi សាធារណៈ៖ ងាយស្រួល ប៉ុន្តែត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន

ហាងកាហ្វេ ផ្សារទំនើប និងសណ្ឋាគារជាច្រើននៅភ្នំពេញ សៀមរាប និងខេត្តផ្សេងៗ ផ្ដល់ Wi-Fi ឥតគិតថ្លៃ ដែលល្អសម្រាប់ការសន្សំទិន្នន័យ។ ប៉ុន្តែបណ្ដាញសាធារណៈ ក៏អាចមានហានិភ័យផងដែរ៖

• ភ្ជាប់តែបណ្ដាញដែលមានឈ្មោះត្រឹមត្រូវ — សួរបុគ្គលិកហាងពីឈ្មោះ Wi-Fi ពិតប្រាកដ ព្រោះអ្នកបោកប្រាស់អាចបង្កើតបណ្ដាញក្លែងក្លាយដែលមានឈ្មោះស្រដៀងគ្នា
• ពិនិត្យថាគេហទំព័រប្រើ HTTPS ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យរវាងអ្នក និងគេហទំព័រត្រូវបានអ៊ិនគ្រីប
• ជៀសវាងការចូលគណនីធនាគារ ឬធ្វើការទូទាត់ ពេលកំពុងប្រើ Wi-Fi សាធារណៈ — ទុកកិច្ចការទាំងនេះសម្រាប់បណ្ដាញផ្ទះ ឬទិន្នន័យទូរស័ព្ទផ្ទាល់ខ្លួន
• បិទមុខងារ "ភ្ជាប់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ" ទៅកាន់បណ្ដាញបើកចំហ នៅក្នុងការកំណត់ទូរស័ព្ទ

១១. ថែរក្សាសុខភាពពេលមើលភាពយន្ត

សុវត្ថិភាពមិនមែនមានន័យតែការពារទូរស័ព្ទប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏រួមបញ្ចូលការថែរក្សារាងកាយរបស់អ្នកផងដែរ៖

• សម្រាកភ្នែក — ពេលមើលអេក្រង់យូរ សូមងាកមើលអ្វីដែលនៅឆ្ងាយម្ដងម្កាល ដើម្បីកាត់បន្ថយការហត់នឿយភ្នែក
• កុំមើលក្នុងទីងងឹតទាំងស្រុង — បើកភ្លើងតូចមួយនៅក្នុងបន្ទប់ ដើម្បីកុំឱ្យភ្នែកធ្វើការខ្លាំងពេក
• ការពារការគេង — ពន្លឺពីអេក្រង់នៅពេលយប់ជ្រៅ អាចធ្វើឱ្យពិបាកគេង សូមប្រើមុខងារពន្លឺពេលយប់ (night mode) ហើយកំណត់ម៉ោងឈប់
• កម្រិតសំឡេងកាស — ស្ដាប់តាមកាសក្នុងកម្រិតសំឡេងមធ្យម ដើម្បីការពារត្រចៀកក្នុងរយៈពេលវែង
• កុំមើលពេលបើកបរ — ការមើលវីដេអូពេលជិះម៉ូតូ ឬបើកឡាន គឺជាគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់ខ្លួនអ្នក និងអ្នកដទៃ

១២. ឯកជនភាព៖ តើកម្មវិធីដឹងអ្វីខ្លះអំពីអ្នក?

គេហទំព័រ និងកម្មវិធីមើលភាពយន្ត អាចប្រមូលព័ត៌មានមួយចំនួនអំពីអ្នក ដូចជា រឿងដែលអ្នកមើល ពេលវេលាមើល ប្រភេទឧបករណ៍ និងទីតាំងប្រហាក់ប្រហែល។ ការប្រមូលព័ត៌មានខ្លះ គឺដើម្បីផ្ដល់សេវាល្អជាងមុន ដូចជាការចងចាំកន្លែងដែលអ្នកមើលដល់ ឬការណែនាំរឿងថ្មីៗ។ ប៉ុន្តែអ្នកមានសិទ្ធិដឹង និងគ្រប់គ្រងព័ត៌មានរបស់ខ្លួន៖

• អានគោលការណ៍ឯកជនភាព យ៉ាងហោចណាស់ផ្នែកសង្ខេប ដើម្បីដឹងថាព័ត៌មានណាត្រូវបានប្រមូល និងប្រើសម្រាប់អ្វី
• បដិសេធ cookies ដែលមិនចាំបាច់ នៅពេលគេហទំព័របង្ហាញផ្ទាំងសួរ ប្រសិនបើអ្នកមិនចង់ឱ្យគេតាមដានសម្រាប់ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម
• កុំបិទបើកសិទ្ធិទីតាំង (location) ឱ្យកម្មវិធីដែលមិនត្រូវការវា
• លុបគណនីចាស់ៗ ដែលអ្នកលែងប្រើ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការលេចធ្លាយទិន្នន័យនាពេលអនាគត

គេហទំព័រដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត នឹងពន្យល់ពីការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យដោយភាសាងាយយល់ ហើយមិនបង្ខំឱ្យអ្នកផ្ដល់ព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនលើសពីអ្វីដែលចាំបាច់សម្រាប់ការមើលភាពយន្តនោះទេ។

បញ្ជីត្រួតពិនិត្យរហ័ស

មុនពេលចុចលេងភាពយន្តលើគេហទំព័រ ឬកម្មវិធីថ្មី សូមពិនិត្យចំណុចទាំងនេះ៖

• គេហទំព័រមាន HTTPS និងឈ្មោះដែនដែលអ្នកស្គាល់
• មិនចាំបាច់ដំឡើងកម្មវិធី ឬឯកសារអ្វីបន្ថែម
• មិនសុំពាក្យសម្ងាត់ លេខកាត ឬលេខ OTP
• មិនមានផ្ទាំងព្រមានក្លែងក្លាយ ឬការផ្សាយដែលនាំទៅកាន់ទំព័រផ្សេងដោយស្វ័យប្រវត្តិ
• ទូរស័ព្ទ និងកម្មវិធីរុករកត្រូវបានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព
• អ្នកបានជ្រើសរើសគុណភាពវីដេអូដែលសមនឹងកញ្ចប់ទិន្នន័យរបស់អ្នក

ប្រសិនបើចម្លើយណាមួយគឺ "ទេ" សូមឈប់ ហើយស្វែងរកប្រភពផ្សេងដែលមានសុវត្ថិភាពជាងនេះ។

បញ្ជីនេះប្រហែលជាមើលទៅវែង ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីអនុវត្តពីរបីដង វានឹងក្លាយជាទម្លាប់ធម្មជាតិ ដែលចំណាយពេលតែប៉ុន្មានវិនាទីប៉ុណ្ណោះ។ សូមបង្រៀនបញ្ជីនេះដល់ឪពុកម្ដាយ ជីដូនជីតា និងប្អូនៗរបស់អ្នកផងដែរ ព្រោះមនុស្សដែលទើបតែចាប់ផ្ដើមប្រើស្មាតហ្វូន ច្រើនតែជាគោលដៅងាយស្រួលបំផុតសម្រាប់អ្នកបោកប្រាស់។ ការចំណាយពេលពន្យល់តែប៉ុន្មាននាទី អាចការពារក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកពីការខាតបង់ប្រាក់ ឬការបាត់បង់គណនីសំខាន់ៗ។

១៣. បើមានបញ្ហា តើត្រូវធ្វើអ្វី?

ប្រសិនបើអ្នកសង្ស័យថាទូរស័ព្ទរបស់អ្នកមានមេរោគ ឬគណនីត្រូវបានលួចចូល៖

• លុបកម្មវិធីដែលអ្នកមិនស្គាល់ ឬទើបតែដំឡើងមុនពេលបញ្ហាកើតឡើង
• ចូលការកំណត់កម្មវិធីរុករក ហើយបិទការជូនដំណឹងពីគេហទំព័រដែលអ្នកមិនស្គាល់
• ប្ដូរពាក្យសម្ងាត់គណនីសំខាន់ៗពីឧបករណ៍ផ្សេងដែលមានសុវត្ថិភាព
• ទាក់ទងធនាគាររបស់អ្នកភ្លាមៗ ប្រសិនបើមានប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុដែលអ្នកមិនបានធ្វើ
• ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ សូមបម្រុងទុកទិន្នន័យសំខាន់ រួចកំណត់ទូរស័ព្ទឡើងវិញដូចដើម (factory reset)

សេចក្ដីសន្និដ្ឋាន

ការមើលភាពយន្តតាមអនឡាញគួរតែជាបទពិសោធន៍ដ៏រីករាយ មិនមែនជាប្រភពនៃការព្រួយបារម្ភនោះទេ។ ដោយការស្គាល់ល្បិចបោកប្រាស់ ការដំឡើងកម្មវិធីតែពីប្រភពផ្លូវការ ការការពារពាក្យសម្ងាត់ ការសន្សំទិន្នន័យ និងការជ្រើសរើសប្រភពដែលមានសិទ្ធិស្របច្បាប់ អ្នកអាចរីករាយជាមួយរឿងដែលអ្នកស្រឡាញ់ ដោយសុវត្ថិភាព និងស្ងប់ចិត្ត។ សូមចងចាំថា បច្ចេកវិទ្យាផ្លាស់ប្ដូរជានិច្ច ហើយល្បិចបោកប្រាស់ថ្មីៗតែងតែលេចឡើង ដូច្នេះការរៀនសូត្របន្តបន្ទាប់ និងការប្រុងប្រយ័ត្នជាប្រចាំ គឺជាការការពារដ៏ល្អបំផុត។ នៅពេលមានការសង្ស័យ វាតែងតែប្រសើរជាងក្នុងការបិទផ្ទាំងនោះ ហើយសួរអ្នកដែលអ្នកទុកចិត្ត ជាជាងការចុចដោយមិនបានគិត។ ចែករំលែកអត្ថបទនេះទៅកាន់ក្រុមគ្រួសារ និងមិត្តភក្តិ ជាពិសេសអ្នកដែលទើបតែចាប់ផ្ដើមមើលភាពយន្តតាមទូរស័ព្ទ ដើម្បីឱ្យពួកគេក៏មានសុវត្ថិភាពផងដែរ។ ចង់ស្វែងយល់ពីរបៀបជ្រើសរើសរឿងឱ្យត្រូវនឹងអារម្មណ៍? សូមអាន មគ្គុទ្ទេសក៍ប្រភេទភាពយន្ត។